Bebek ayakkabısında zararlı madde olur mu? Krom, azo boya ve ftalat hakkında bilinmesi gerekenler

Evet, bebek ayakkabısında zararlı madde olabilir. Deride krom, boyada azo boya, plastik ve kauçuk kısımlarda ftalat ya da PAH denen maddeler olabilir. Bu yüzden hem Avrupa Birliği’nde hem de Türkiye’de bu maddeler için konmuş yasal sınırlar var. Sınırın aşılıp aşılmadığı ayakkabıya bakınca anlaşılmaz, ama neye dikkat etmek gerekir, bunu bu yazıda bulursunuz.

Bebek ayakkabısında hangi zararlı maddeler olabilir?

Bu maddeler ayakkabının farklı yerlerinde bulunur ve Avrupa Komisyonu’nun kararında yazan nedenleri şöyle topladık:

Madde	Nerede olabilir?	Neden sınır var?
Krom VI	Deri	Cilt alerjisi yapabilir
Azo boyalar	Boyalı kumaş ve deri	Listedeki zararlı maddeleri açığa salabilir
PAH	Kauçuk ve plastik kısımlar	Kanser yapabilen maddeler arasında
Ftalatlar	Yumuşak plastik ve kauçuk	Üremeye zarar verebilen maddeler arasında
Formaldehit ve benzeri maddeler	Kumaş ve sentetik kısımlar	Kanser ya da üreme sorunu yapabilen maddeler arasında

Krom VI, deri işlenirken kullanılan başka bir krom türünden çıkabilir. Avrupa Komisyonu’na göre bazı deri işleme yollarında krom III var ve bu krom zamanla deride krom VI’ya dönebilir. PAH ise kauçuğa ve plastiğe bilerek eklenmiyor, karara göre bazı ham maddelerde kirlilik olarak bulunuyor.

Siz ne yapın? Ürünün hangi malzemeden olduğunu etiketten öğrenin, böylece hangi maddeye dikkat etmek gerekir, bilirsiniz.

Krom, azo boya ve ftalat için yasal sınır ne?

Sınırlar çok küçük sayılardır ve “mg/kg” bir kilogram malzemede kaç miligram madde olduğunu gösterir. Okuduğumuz resmi metinlere göre sınırlar şöyle:

Madde	Avrupa Birliği	Türkiye (KKDİK)
Deride krom VI	3 mg/kg, 1 Mayıs 2015’ten beri	Aynı sınır var
Azo boyalar	30 mg/kg, ayakkabı açıkça sayılıyor	Aynı sınır var, ayakkabı sayılıyor
Kauçuk ve plastikte PAH	1 mg/kg, ayakkabı açıkça sayılıyor	Aynı sınır var, ayakkabı sayılıyor
Dört ftalat (toplam)	Yüzde 0,1, Temmuz 2020’den beri her tür eşyada	2017 metninde yalnızca oyuncak ve bebek bakım ürünü için
Kumaş ve sentetik kısımda formaldehit	75 mg/kg, Kasım 2020’den beri ayakkabıda da	2017 metninde yok

Türkiye sütunu, 2017’de çıkan KKDİK adlı kimyasal kurallarının Ek-17 listesinden geliyor. Yönetmeliğe göre bu listedeki kurallara uymayan bir eşya Türkiye’de satışa sunulamaz. Ftalat ve formaldehit için 2017’den sonra bir değişiklik oldu mu, bunu kontrol edemedik.

Krom sınırının ilginç bir ayrıntısı var: Avrupa Komisyonu’na göre 3 mg/kg, derideki krom VI’yı ölçen tek tanınmış yöntemin bulabildiği en düşük miktar. Yani sınır, ölçülen en küçük miktara konmuş ve Komisyon bu sınırla deriden gelen yeni krom alerjisinin yaklaşık yüzde 80 azalacağını umuyor.

Siz ne yapın? Kuralların olması her ürünün kurala uyduğunu garanti etmez, bu yüzden alttaki bölümlere de bakın.

Zararlı madde ayakkabıya bakarak anlaşılır mı?

Hayır, bunu ancak bir test gösterir ve böyle testler sorun da bulabiliyor. Örneğin Danimarka’nın çevre kurumu satıştaki deri ürünleri test etti. 2019’daki rapora göre test edilen 8 bebek ve çocuk ayakkabısı içinden 3’ünde krom VI bulundu ve bunlardan birinde miktar 3 mg/kg sınırının üstündeydi.

Türkiye’de de benzer bir örnek var: 2024’te Ticaret Bakanlığı, sınırın üstünde krom çıkan bir bebek ayakkabısı için bildirim yayımladı. Bildirimin ayrıntısı ve toplatılan ürünü arama yolu güvenli bebek ayakkabısı kontrol listesi yazımızda var.

Bebek ayakkabısını ağzına alıyor, tehlikeli mi?

Bebekler eline geçen her şey gibi ayakkabıyı da ağzına alabilir ve yasalar bunu hesaba katıyor. Azo boya kuralı, ciltle ve ağızla uzun süre temas edebilecek kumaş ve deri eşyalar için yazılmış. PAH kuralı da kauçuk ve plastik kısmın ciltle ya da ağızla temasına bakıyor.

Ftalatlarda durum biraz farklı, çünkü Avrupa Birliği’nin metnine göre oyuncaklar ve bebek bakım ürünleri ayrı bir kurala bağlı. Bebek bakım ürünü uyku, temizlik, beslenme ya da emme için kullanılan ürün demek. Ayakkabı bu gruba girmez ve onun için genel eşya kuralı geçerlidir, yani yine bir sınır var.

Siz ne yapın? Ayakkabıyı bebeğe oyuncak olarak vermeyin ve onu çiğnerken görürseniz elinden alın. Bu bizim önerimiz, çünkü ayakkabı ağıza alınmak için yapılmıyor. Yağmur botu gibi kauçuğu ya da plastiği çok olan botlarda buna daha çok dikkat edin. Türleri ve nerede giyildiğini bebek ayakkabısı çeşitleri yazısında anlattık.

Krom alerjisi nasıl anlaşılır?

Krom VI’nın asıl sorunu alerjidir ve Avrupa Komisyonu’nun kararına göre krom VI yeni alerjilere yol açabilir. Alerjisi olan birinde ise daha düşük miktarlar bile tepki yapar, bu yüzden ilk belirtiyi ciddiye alın.

Yeni bir deri ayakkabı ya da yumuşak deri patik giydikten sonra bebeğin ayağında kızarıklık, kaşıntı ya da kabarcık görürseniz onu giydirmeyi bırakın. Nedenini ancak doktor anlar, o yüzden çocuk doktorunuza danışın.

Anne olarak ne yapmalı?

Zararlı maddeyi evde ölçmek mümkün değil, ama şu adımlar riski azaltır:

Durum	Ne yapın?
Ayakkabı alırken	Etiketi okuyun ve ürünün deri mi, kumaş mı, plastik mi olduğunu öğrenin
Satıcıya sorarken	Ürünün kimyasal kurallara uyduğunu gösteren bir belge ya da bilgi var mı, sorun
Ürün toplatıldı ise	Ayakkabıyı kullanmayı hemen bırakın ve satıcıyla görüşün
Ayakta kızarıklık olursa	Ayakkabıyı giydirmeyi bırakın ve çocuk doktorunuza danışın
Bebek ayakkabıyı çiğniyorsa	Ayakkabıyı elinden alın ve ona oyuncak olarak vermeyin

Satıcıdan bilgi isteme önerisi bize ait, çünkü okuduğumuz metinlerde satıcıya size belge gösterme şartı yok, ama sormanın bir zararı yok.